Rationaliteit

Tot hier hebben we diverse scenario’s in vereenvoudigde vorm weergegeven, technisch gezien bestaat er geen restrictie om alle schulden te herleiden tot nihil op een louter technische wijze. In werkelijkheid is er derhalve geen reden om de bevolking nog verder te belasten met allerhande verzuchtingen van monetaire aard, toch blijft dit het wereldbeeld bepalen. Dit heeft veel – zoniet alles – alles te maken met onze culturele doelstelling en de manier hoe we daarover denken. Op deze manier komen we tot een auto-immuunziekte, een soort van slepende ziekte die we voor ons uitduwen maar de bron van het probleem wordt niet aangepakt. Het ware probleem ligt derhalve niet in de oppervlakkige uitwassen waar we door beroerd worden, maar – veel fundamenteler – in het denken zelf. Dit brengt ons tot het brede begrip ‘rationaliteit‘.

Rationaliteit

Rationaliteit in algemene zin is consistent handelen op basis van de rede. Hierbij vindt ideevorming en handelen plaats op basis van feiten met kennis van oorzaak en gevolg en zijn de te verwachten baten groter dan de verwachte kosten. In ruime zin zijn er echter verscheidene soorten rationaliteit. Beperkte rationaliteit of begrensde rationaliteit is rationaliteit van de mens in besluitvorming waarbij er rekening wordt gehouden met de beperkte beschikbaarheid van informatie, cognitieve beperkingen en de beperkte tijd om tot een besluit te komen. Herbert Simon formuleerde een aantal axioma’s ter beschrijving van de besluitvormingstheorie. Deze axioma’s of proposities zijn:

  1. de mens kan onmogelijk alle alternatieven voor een beslissing kennen;
  2. de alternatieven die hij kent, kan hij niet alle simultaan vergelijken.
  3. als gevolg van de eerste twee axioma’s zal men niet het optimale alternatief kiezen.
  4. de mens beschikt over een set routineacties
  5. deze routineacties bestaan alle los van elkaar
  6. elk probleem wordt simultaan met het bestaande doel en middelen beschouwd
  7. als gevolg van 4 en 5 zal 2 pas in werking treden als routineacties niet meer volstaan

Deze axioma’s staan op zich maar wat gebeurt er wanneer we nieuwe opties toevoegen? De menselijke psyche is wat dat betreft redelijk weerbarstig, het betekent dat oplossingen beschikbaar zijn maar toch worden ze niet ontvankelijk verklaard. Op deze manier ontstaat een tragisch absurde situatie, dit geeft de schijn van een gevecht tegen windmolens. Immers, oplossingen liggen op de tafel maar toch blijven routineacties van kracht die leiden tot perverse effecten, het is een knip- en plakmethodiek die de bron van het probleem ongemoeid laat. Een en ander brengt ons tot het Dunning-Krugereffect.

Dunning-Kruger

Het Dunning-Krugereffect is een psychisch verschijnsel. Het treedt op bij incompetente mensen die juist door hun incompetentie het metacognitieve vermogen missen om in te zien dat hun keuzes en conclusies soms verkeerd zijn. Het verschijnsel werd onderzocht met een reeks experimenten, de uitkomsten van een aantal eerdere studies wekten de indruk dat onwetendheid vaker dan kennis tot zelfvertrouwen leidt. Met betrekking tot gegeven vaardigheden werd als hypothese gesteld dat incompetente individuen:

  1. de mate waarin zijzelf over die vaardigheid beschikken overschatten
  2. die vaardigheid niet in anderen herkennen
  3. geen besef hebben van de ernstige mate waarin zij tekortschieten
  4. na grondig te zijn getraind in die vaardigheid wel inzien dat ze vóór die training tekortschoten

Binnen deze context is het doel en de vaardigheden van belang, als bezit en monetaire winst ons doel is dan is armoede een perfect referentiepunt om het resultaat te meten. Anders gezegd, iemand kan expert zijn binnen deze doelstelling, vanuit een moreel standpunt oerdom. Het Dunning-Krugereffect is derhalve relatief te beschouwen, naargelang doelstelling kan het creëren van economische crises als een perfecte strategie gezien worden en daar kunnen we uiterst competent in worden, de perverse effecten die hieruit volgen zijn dan een normale zaak. Als we ons doel verleggen naar het installeren van een sociale duurzame samenleving, dan hebben we ook een andere mindset en competenties nodig,

Loslaten

Anno 2015 staan we als mensheid voor een zwaarwichtige keuze, blijven we hetzelfde monopolyspel spelen of kiezen we voor een sociaal duurzame economie? Naargelang deze keuze zal ons wereldbeeld veranderen of ook niet, als we kiezen voor een socialer samenleving dan zullen we ook tal van ingeburgerde geplogenheden dienen los te laten. Dit betekent een proces van creatieve destructie, het toelaten van attractors helpt bij dit proces. Het Reverse Debt System en het Local Debt Settlement System zijn daar slechts praktische getuigenissen van, het mondiale schuldenprobleem is dan ook als een balk in het oog. Deze schuldenberg oplossen betekent dat een heel ander toekomsbeeld in het vizier komt, dit is louter een kwestie van menselijke keuzes met in het verlengde een cascade aan neveneffecten.

Oefening baart kunst

Het wijzigen van een mindset vergt heel wat oefening, het ruilen van de ene mindset met een andere kan immers tot chaos, twijfel en angst leiden. Dit is tijdelijk, naargelang steeds meer mensen aansluiten op het nieuwe wereldbeeld, des te eenvoudiger zal dit proces verlopen. Dit proces wordt geïnduceerd door een visionaire minderheid en kan versneld worden eenmaal de politieke besluitvorming deze trend volgt. Andersom geldt evenzeer, zolang politici handelen volgens het oude paradigma dan wordt dit proces bemoeilijkt. Transformationeel leiderschap is aan de orde, dit soort leiderschap positioneert zich tussen de twee paradigma’s en faciliteert een vloeiende overgang, het is dan ook geen zaak om het kind met het badwater weg te gooien dan wel het water te verversen. Het water verversen is een metafoor voor meer bewustwording opdat de gehele samenleving aan een ethische upgrade onderworpen kan worden, dit als een volgende stap in de menselijke geschiedenis. (lees meer)

Advertenties