Hier en nu

Op deze pagina belichten we de psycho-technische fiche, een bijzonder proces waarin het denken centraal staat, net zoals het verstrekken van correcte en/of volledige informatie. Het is immers één zaak om een oplossing te vinden voor problemen, het is nog een ander om deze informatie te communiceren en integreren opdat ook onze attitude en gedrag zich aanpast. Elaboratie of bewerking is een begrip in de psychologie dat verwijst naar een diepe verwerking van informatie. Dit komt neer op het koppelen van nieuwe informatie aan reeds verworven kennis die is opgeslagen in het langetermijngeheugen. Door nieuwe informatie te elaboreren verlaagt men de kans op vergeten waardoor ook onze slaagkans op een vloeiend economisch herstel vergroot. Het zogeheten Elaboration Likelihood Model (ELM) leent zich perfect om hier meer inzicht in te verwerven.

ELM

Het Elaboration Likelihood Model (ELM) is een door Petty & Cacioppo ontwikkeld model dat de manier waarop attitudes veranderen en gevormd worden, beschrijft. Centraal hierbij staat het elaboration continuum, dat van weinig uitgesproken (onbewust) tot zeer uitgesproken (zeer bewust) reikt. Afhankelijk van de mate van uitgesprokenheid kunnen verschillende processen van invloed zijn op de uiteindelijke overtuiging of attitude. Het model in beeld, aangevuld met een aantal belangrijke vingerwijzingen die we stuk voor stuk kunnen onderzoeken, een dialectiek van deel en geheel waarin elk detail even belangrijk is.

Start

Het proces start met input van informatie die in ons geval afwijkend is van wat we ‘mainstream’ horen, het betreft een reeks van ‘out of the box’ ideeën die ontvankelijkheid van de ontvanger vergen. Op dit punt komen we al tot een tweedeling in het proces, niet iedereen is immers bereid zijn of haar ‘kop te breken’ over het aangeleverde gedachtegoed. In dat geval wordt nuttige informatie terzijde geschoven zonder zich daar echt bewust van te zijn, in het verlengde verzanden we terug in het ‘mainstream’ gebeuren dat vaak benoemd wordt als de ‘waan van de dag’. De rol van media kan/mag hier niet onderschat worden, vaak is dit een proces van ‘mainstream hypes’ wat op verschillende manieren onthaald kan worden, enerzijds kan dit leiden tot verstarring met bijhorende clichés, platitudes en meningsconflict, anderzijds kunnen de ‘hypes’ het totale denkproces ‘triggeren’. Het koppelen van – eerder verworpen – nieuwe elementen kan er ‘plots’ toe leiden dat een heel ander inzicht zich openbaart, een persoonsgebonden proces dat wel bekrachtigd kan worden door de sociale innovaties ‘in de ether’ te houden. Metaforisch is dit vergelijkbaar met een donker wolkendek waarbinnen we af en toe een glimp krijgen van een heldere hemel, naarmate we dit toelaten lossen de wolken op.

Motivatie

De motivatie tot het verwerken van de nieuwe elementen is nu gewekt, deze zijn aanvankelijk nog vaag waarbij herval in de ‘mainstream loop’ latent aanwezig is. Een volgende vraag is of we in staat zijn om deze informatie ook te verwerken, de nieuwe informatie druist immers in tegen de courante manier van denken waardoor een onbehaaglijk gevoel kan ontstaan. Dit proces kan verschillende emoties losweken, zowel euforische stemmingen als angst voor het ongekende, dit laatste kan ertoe leiden dat we teruggrijpen naar het ‘mainstream’ wereldbeeld dat het gevoel van onzekerheid moet compenseren. Ook dit is een zeer persoonsgebonden proces, verschillende mensen zullen anders reageren wat tot nogal wat turbulentie kan leiden, het ‘argumentum ad hominem‘ wordt hierin niet geschuwd waardoor elke progressie – onbewust daarvan – ondermijnd wordt, zelfs totale destructie is mogelijk zonder dat de nieuwe elementen kans hebben gekregen zich volwaardig te nestelen in het denken. De motivatie ebt dan volledig weg om misschien nooit meer in overweging te nemen, het goedbedoelde alternatief wordt op deze manier verworpen waarna de betrokkene zich terug naar de ‘mainstream loop’ begeeft. Veel meer detail komt hierbij kijken, net zoals een eenduidig antwoord vrijwel onmogelijk wordt gezien de persoonsgebondenheid.

Rommelig

Ondanks de herkenbare structuur is dit proces niet star, gezien de vele details en verschillende meningen kan dit nogal rommelig en verwarrend worden. Het is alsof we heen en weer geschud worden om finaal orde in de chaos te vinden, het schept klaarheid in een duisternis die vooral eigen is aan de ‘mainstream loop’ waartoe de sociale innovaties een oplossing willen bieden. Tal van filosofen hebben naar dit proces verwezen, zo herinneren we Heraclitus die stelde dat conflict of oorlog noodzakelijk is om de ‘waarheid’ aan het licht te brengen. De logica speelt in het economische debat een cruciale rol, het mainstream debat wordt immers totaal misvormd door de platitudes die erin verweven zitten. Het doorzien van deze platitudes en het elaboreren van nieuwe informatie maakt ons dan ook bewust van de ‘tragische absurditeit’ van de situatie waarin we ons bevinden, dit is – net omwille van de op zich banale denkfouten – letterlijk te nemen. Op deze manier komen we tot het Dunning-Krugereffect, dit wil zeggen dat slechts een minderheid deze platitudes doorzien heeft maar geconfronteerd wordt met een meerderheid die ze – vaak geheel onbewust – hanteert alsof het onwrikbare natuurwetten zijn met inbegrip van alle perverse effecten die daaruit volgen.

Hier en nu

Het totale proces leidt tot wat we zonder meer een ‘vergiftigd geschenk’ kunnen noemen, het verworven inzicht biedt immers de potentie om diverse problemen op te lossen maar het ontbreken aan een maatschappelijk draagvlak kan van dit ‘weten’ een psychische kwelling maken. Het valt – net omwille van de economische crisis – amper te ontlopen, vanuit de ‘mainstream loop’ worden immers continu berichten uitgezonden die geen rekening houden met de transparant gemaakte platitudes of inzichten, er ontstaat dan ook de spontane reflex om hierin verantwoordelijkheid te nemen en te vorsen naar co-creatieve samenwerking opdat deze misverstanden uit de wereld worden geholpen. Deze positieve attitudeverandering kan echter ook omslaan in z’n tegengestelde, dit gebeurt wanneer de goedbedoelde samenwerking niet gevonden kan worden. Hierdoor kan een vijandige attitude ontstaan jegens diegenen die nu net zo onontbeerlijk zijn om een dergelijk proces maatschappelijk te begeleiden, met name politiek en andere beleidsbepalende instanties.

Pragmatisme

Het Elaboration Likelihood Model (ELM) kan helpen om meer inzicht in deze processen te verwerven, het biedt echter geen garantie op succes. Het Reverse Debt System geeft ons hier de praktische getuigenis van, tegelijkertijd brengt het ons tot een uiterst paradoxale en pijnlijke waarneming, het is alsof we ons bezighouden houden met problemen die niet bestaan als we daar anders over zouden denken. Het volstaat echter niet om het even in de groep te gooien om dan te denken dat de klus geklaard is, het volledig tegengestelde blijkt waar, het is daadwerkelijk 1% inspiratie en 99% transpiratie. De situatie is werkelijk tragisch, tal van nobel wetenschappelijk studiewerk verwijst immers naar deze dynamieken maar dat volstaat schijnbaar niet om deze kennis dan ook te valoriseren. Gezien de sociale impact kan deze materie ons dan ook niet onberoerd laten, de mensheid krijgt haar problemen niet opgelost met hetzelfde denken dan waardoor ze veroorzaakt worden, dixit Albert Einstein. (lees meer)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s