Economie van goed en kwaad

Een bijzondere ‘must read’ vinden we in het werk van Tomás Sedlácek, handelend over “De economie van goed en kwaad”. Gemakshalve een extract van de boekbespreking aangevuld met een ruimere recensie: “Zelfs mensen die volstrekt niets te maken hebben met economie als vakgebied lezen hem met groot plezier. Hoe hij dit doet? Door zich niet te storen aan de gebruikelijke hekjes rond de economie, en door een eenvoudige, bijna ketterse stelling te betrekken: eigenlijk gaat de economie over niets meer of minder dan de vraag over goed en kwaad. In De economie van goed en kwaad bekijkt Sedlácek zijn vakgebied door een volstrekt nieuwe bril en daagt hij ons uit tot een volstrekt nieuwe kijk op de wereld. De economie is een wetenschap, een waardevrij wiskundig onderzoek, wordt vaak beweerd. Maar voor Sedlácek is de economie iets van onze cultuur, een product van onze beschaving.

Recensie

Dit is een tegendraads boek en daar houd ik wel van. De schrijver, Tomás Sedlácek, voorheen economisch adviseur van Vaclav Havel, gaat tegen de heersende opvattingen in. Voor hem is economie niet in de eerste plaats een zaak van wiskunde en statistieken. Economie heeft voor Sedlácek alles te maken met de manier waarop wij in het leven staan, met onze opvattingen en denkbeelden dus.

Drie manieren

De schrijver laat zien dat er eigenlijk drie manieren zijn (binnen de West-Europese context) waarop we met economie kunnen omgaan. Dat is in de eerste plaats de Bijbelse manier en dan is beheer het trefwoord. Vervolgens is er de klassiek-Griekse benadering. We kunnen dan matigheid en harmonie kiezen als trefwoorden. En tenslotte is er het 18e-eeuwse Verlichtingsdenken, waarin vooruitgang en groei centraal kwamen te staan. Op een manier, die op mij heel overtuigend overkomt, laat de schrijver zien hoe dit vooruitgangsgeloof van de Verlichting heeft geleid tot een economie waarin permanente groei noodzakelijk is om onze hebzucht en begeerten te bevredigen.

Overdaad en verspilling

Dit heeft geleid tot een samenleving van overdaad en verspilling. Hoewel de Westerse landen de rijkste landen zijn uit de hele geschiedenis van de mens, is het nog steeds niet genoeg. Zelfs in tijden van overvloed maken we schulden, leven we op krediet en jagen we de bodemschatten voor toekomstige generaties er door heen. Inmiddels is alle ethiek en elke moraal verdwenen uit de economie. Het draait alleen om de groeicijfers, de winstmarges, de bonussen en beurskoersen. Onze schuldeneconomie legt een zware hypotheek op de toekomst. In deze economie is de mens zijn vrijheid kwijtgeraakt. Hij moet permanent werken in een 24-uurs economie om tegemoet te komen aan onverzadigbare behoeften. Iedereen ziet in dat het zo niet langer door kan gaan. Op topsnelheid razen we op een afgrond af, maar we slagen er niet in om te stoppen of de snelheid te matigen. We kunnen alleen nog hopen dat wetenschap en techniek in staat zijn om tijdig een brug over de kloof te slaan.

Radicaal en snel

Het roer moet om, radicaal en snel. Sedlácek laat zien hoe het klassiek-Griekse model, maar vooral het Bijbelse model een alternatief biedt. Hij toont aan dat het Bijbelse model de mens aanzet om in tijden van voorspoed te sparen en in tijden van tegenspoed te investeren. Sedlácek beschrijft hoe in de Bijbel richtlijnen worden gegeven die ervoor zorgen dat na verloop van een halve eeuw schulden vereffend en rijkdommen herverdeeld worden, zodat er opnieuw voor iedereen gelijke kansen ontstaan. In de Bijbelse economie is rust ingebouwd (de zondag is vrij van arbeid) zodat de mens zich kan ontspannen en kan genieten van het resultaat van zijn werk.

Ethiek en moraal

Tal van sociale maatregelen dienen te voorkomen dat de arme verkommert, maar tegelijk mag de arme niet blijvend afhankelijk zijn van anderen, moet hij op enig moment weer in staat zijn om zijn eigen brood te verdienen. Het Bijbelse model stelt ethiek en moraal centraal: werken om je eigen levensonderhoud te verdienen, sober leven om slechte tijden te doorstaan en voor toekomstige generaties een stabiel bestaan mogelijk te maken. Daarmee voorkom je abrupte pieken en dalen in de conjunctuur. Deze economie is doortrokken van moraal, met als gevolg zorg en aandacht voor elkaar, maar het is geen systeem waarin de prikkel om zelf te presteren is verdwenen.

Klemmende vraag

Het is de klemmende vraag of er nog wel voldoende tijd is om onze economie op een ander spoor te zetten. Nog erger is dat ondanks een toenemend besef van urgentie we het er op blijven wagen met het huidige economische model. Ook tijdens de laatste verkiezingen draaide het weer om groeicijfers en het percentage van het begrotingstekort. Dezelfde wetenschap die ons een ongekende welvaart heeft gebracht, heeft ons ook in deze fuik gevoerd. We moeten afstappen van het 18e-eeuwse vooruitgangsgeloof en niet langer in drogredenen geloven. Overbevolking is niet het probleem, en dus is geboortebeperking niet de oplossing. Onze hebzucht is het probleem. Zelfbeheersing en matiging zijn de sleutel tot een oplossing. Dit is een interessant en verontrustend boek. (bron)

Youtube

Advertenties